Farkındalık (6)

Standard

Çeşitli Gizemci Öğretilerde Farkındalık Çalışmaları

Yukarıda da kısaca değinildiği gibi, farkındalığı geliştirmeye yönelik teknikler yalnızca Budacılıkta değil bütün gizemci sistemlerde vardır. Örneğin Taocu çalışmalardan biri olan ve son yıllarda Batı’da çok yaygın bir hale gelen T’ai-chi, bedensel farkındalık yoluyla farkındalığı arttırmayı amaçlar. Yine Taocu meditasyon tekniklerinden olan içsel gülümseme, altı sağaltıcı ses, mikrokozmik yörünge meditasyonu gibi uygulamalar da içsel enerjiye ve bedenimizdeki enerji merkezlerine konsantre olarak bedenimizdeki yaşamsal enerjinin farkına varma, duyarlılığımızı geliştirme amacını taşır.

Benzeri biçimde, Hatha Yoga duruşlarının (asana’ların) amaçlarından biri de bedensel ve zihinsel farkındalığı artırmaktır. Yoga ve Tantra‘da prânâyama adı verilen solunum ve enerji çalışmaları da, solunumun ve yaşamsal enerjinin farkındalığını geliştirmeyi amaçlar.

Islam tasavvufunda da birçok farkındalık çalışması vardır. Örnek olarak Nakşibendilerin kullandığı iki teknik verilebilir. Nakşi yolunun “on bir kelimesi”nden uyanıklık (nigâh dast), yani dikkati solunum üzerine vererek akla gelen bütün düşünceleri savuşturmak, Allah‘tan başka her şeyi kalpten çıkarmak, ve adımlara bakmak (nazar ber kadem), yani kişinin yürürken bakışlarını sürekli olarak ayak uçları ya da yürüdüğü yer üzerinde tutarak dikkatinin dağılmasını önlemesi, tasavvuftaki farkındalık çalışmalarından yalnızca ikisidir. Yaptıkları demircilik, marangozluk, keçecilik gibi çeşitli zenaatleri bir tasavvuf eğitimi olarak kabul eden ve kutsal sayan Ahiler de, işlerini bir tür ibadet gibi yaparlar, bütün dikkatlerini yaptıkları işe verirlerdi.

Farkındalık uygulaması, daha önce de belirtildiği gibi, Gurdjieff‘in sisteminde “kendi kendini gözlemleme” (self-observation) olarak bilinmektedir. Krishnamurti’yse buna “seçimsiz farkındalık” der.

Don Juan‘ın Carlos Castaneda tarafından anlatılan öğretilerinde de gözü bir noktaya odaklamadan görüş alanına giren her şeyi görme, doğru yürüme biçimiyle yürüme, parmakları kıvırarak dikkati kollara çekme gibi tekniklerin amacı farkındalığı geliştirmek ve kişinin nagual’le doğrudan doğruya bağlantıya geçmesini sağlamaktır. Castaneda kendisiyle yapılan bir röportajda farkındalık üzerine şunları söyler: “Don Juan gibi bir şamanın istediği farkındalığını artırmaktır, yani, mümkün olan tüm insani algılarla algılayabilmektir…”

Bütün bu farkındalık çalışmalarının ortak amacı, kişiyi kendisine, yaşadığı dünyaya yabancılaşmadan kurtarmak ve “kendini bilmek”tir. Sonuç olarak yukarıda sorduğumuz “peki ama bu farkındalık ne işe yarar?” sorusunun ilk yanıtı şudur: farkındalık bizim ilk elden deneyim yoluyla kendimizle ve dünyayla ilgili nesnel bilgiler kazanmamızı sağlar. Bir başka deyişle, farkındalığın ilk işlevi, dışarıdan gelen bilgiyi içeriden gelen bilgiyle dengelemek, gerektiği yerde dışarıdan gelen bilginin yerine kendi içimizden gelen bilgiyi koymaktır.

Notlar

(Not 1): Bu sözcük tıp tanrısı Aesculapius‘un kızkardeşi olan tanrıça Panakeia’dan gelmektedir.

(Not 2): Buradaki tanım The HarperCollins Dictionary of Philosophy sayfa 27’den değiştirilerek yapılmıştır. Bu felsefe sözlüğündeki tanımın aslı şöyle: “Farkındalık Deneyimlenmekte olana bilinçli olarak dikkat etme edimi.” Bununla birlikte, farkındalık bir edimi olduğundan çok bir durumu belirttiği için, “edim”in yerine “durum”u koymayı daha uygun gördük.

(Not 3): Budacılıktaki sati kavramı, Ingilizceye genellikle mindfulness olarak çevriliyor. Mindful, düşünceli, unutmaz, anımsar gibi anlamlara gelmekle birlikte, mindfulness’ın Türkçede tam bir karşılığı yok. Bu nedenle sati karşılığı olarak farkındalık (awareness) sözcüğü kullanıldı. Budacılıkta kullanıldığı biçimiyle, hem mindfulness hem de awareness farkındalık kavramını belirtiyor.

(Not 4): Vipassanâ’da kişinin kafasının içindeki düşüncelerin yaptığı geçit törenini izlediği teknikler de vardır; bir plan yapmanız, işleriniz için endişelenmeniz, bir tartışmayı anımsamanız, ya da önemli birisine ne diyeceğinizin provasını yapmanız gibi düşünceler üzerinde de farkındalık çalışması yapabilirsiniz.

Bir Yanıt Bırakın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s