Farkındalık (4) – Ânâpânasati

Standard

Ânâpânasati ve Diğer Solunum Farkındalığı Teknikleri

Budacılıktaki vipassanâ tekniğinin temel uygulamalarından biri de kişinin solunumu üzerinde yoğunlaştığı ânâpânasati’dir. Bir başka deyişle, ânâpânasati solunum üzerinde meditasyondur. Ânâpâsati yapan kimse, soluk alıp verirken olabildiğince “uyanık” olmaya çalışarak soluğun geçtiği burun deliklerinde, boğazda, akciğerlerde, göğüs kafesinde, diyaframda, karında oluşan duyumların elinden geldiği kadar çok farkında olmaya çalışır. Kişi bunu yaparken günlük olayların solunumunun nitelik ve niceliğinde yarattığı küçük ya da büyük değişikliklerin de farkına varmaya başlar. Solunum bilinçli olarak yapılır ve dikkatle izlenir; bununla birlikte solunum Yoga’da olduğu gibi düzenlenmeye çalışılmaz, yalnızca pasif bir tutumla izlenilir. Çalışmanın daha sonraki aşamalarında, bilenmiş olan farkındalık ve konsantrasyon yeteneği, diğer zihinsel ve bedensel işlevlere yöneltilir.

 

Benzeri solunum farkındalığı tekniklerine Taoculuk, Hinduizm, ve Islam tasavvufunda da rastlanır. Taocu içsel çalışmalar ve meditasyon çalışmalarında solunum önemli bir yer tutar. Içsel çalışma (nei-kung) ya da içsel iksir (nei-tan) adı altında toplanan enerjiyi beslemek (fu-ch’i), deri solunumu (fu-hsi), enerjiyi bedende dolaştırmak (hsing-ch’i), enerjiyi eritmek (lien-ch’i), soluğu tutmak (pi-ch’i), fetüs solunumu (t’ai-hsi), fetüsü beslemek (t’ai-shih), enerjiyi uyum içine sokmak (t’iao-ch’i), enerjiyi yutmak (yen-ch’i) gibi Taocu tekniklerde, solunuma konsantre olarak içsel enerjiye duyarlı hale gelmeye, bedendeki psikofiziksel süreçlerin farkındalığının geliştirilmesine çalışılır. Bu yolla ch’i denilen yaşamsal enerji biriktirilir, bedende dolaştırılır, ve daha latif enerji biçimlerine dönüştürülür. Ancak bu Taocu çalışmaların Budacı tekniklerden farkı, edilgen bir izleme yerine etken bir tutumla enerji akışını kontrol etme amacını taşımasıdır.

 

Hinduizmin bir kolu olan Yoga felsefesine göre, bütün yaşayan canlılar her soluk alışta farkında olmaksızın “So’ham,” yani “[Ben] O’yum,” mantra‘sını yineleyip dururlar. Bu mantra “ben Ölümsüz Ruh‘um,” ya da “ben Tanrı‘yım,” anlamlarını taşır. Yoga’ya göre kişi soluk verirken “Ham’sah,” yani “Ben O’yum,” mantra’sını yineler. (Bu iki mantra’nın ifade ettiği, insanın yaratıcısıyla bir olduğu inancı, tasavvuftaki “Ene ente, ente ene,” yani, “Ben senim,

sen bensin,” ifadesinde de aynen görülmektedir). Bu mantra’nın doğumdan ölüme kadar aralıksız olarak sürdüğüne inanılır. Yogin ya da yogini (Yoga çalışan erkek ya da kadın) verdiği her soluğu Brahman‘a, yani Tanrı’ya sunar ve karşılığında aldıgı her solukta Brahman tarafından kutsanır. Bilinçsiz olarak yinelenen bu mantra’nın anlamını anlayan, yani onun farkına varabilen bir yogin, ruhunu bağlayan bütün bağlardan kurtularak aydınlanmaya ulaşır.

 

Hinduizmdeki bu anlayışa benzer bir inanç tasavvufta da karşımıza çıkar. Sufilere göre her insanın soluğu bedenine “ha” sesiyle girip çıkar. Yani insanlar bunun farkında olsalar da olmasalar da her solukta zikir çekerler. Ama kişi bunun farkında olmadığından bu gerçek anlamda bir zikir sayılmaz, uykuda sayıklanan bir söz gibi yararsızdır. Sufilerse her an bu zikrin farkında olanlardır. Ayrıca Nakşibendilerde Budacı ânâpânasati’yle aynı olan bir teknik bulunur, huş der dem adı verilen bu teknikte, kişi her soluğunu bilinçli olarak alıp vererek solunumunu izlemek yoluyla her an uyanık olmaya, anın farkında olmaya çalışır. Mutasavvıf Şehabettin Sühreverdi, “Nefesine sahip olmayan nefsine sahip olamaz, nefsine sahip olmayanlar da helak olanlardır,” demiştir.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s